HEEMLAND 19 (kerst 2000)

 

BESCHOUWINGEN

Hypotheekrenteaftrek

Staatssecretaris Bos van financiën veroorzaakte opschudding door te wijzen op de belastingstelsels binnen Europa waar de fiscale aftrekbaarheid van hypotheekrente nergens bestaat. Hij had ook mogen wijzen op het absurde boxenstelsel en de vermogensrendementbelasting, in de naaste Europese toekomst eveneens Nederlandse fiscale buitenissigheden. De Europese ruimte wordt voor het bedrijfsleven wel geharmoniseerd maar er is geen spoor van harmonisatie van de inkomstenbelasting voor particulieren; dat blijft voorbehouden aan de landen zelf. Hij roert deze zaken echter niet aan, wat typerend is voor links-paars dat graag de fiscus gebruikt als instrument om te ‘sturen’ en te herverdelen. Voornoemde aparte fiscale regelingen in Nederland zijn allemaal eveneens faciliteiten ten gunste van eigenwoningbezitters.
Vrijwel nergens in Europa zijn de huizenprijzen zo sterk gestegen als in ons land; de bevoordeling van huizenbezitters is ook fors in het voordeel van de overheid zelf geweest die zijn opbrengsten uit grondexploitatie, onroerendzaakbelasting, overdrachtsbelasting en huurwaardeforfait explosief heeft laten groeien. Voor mensen die nog geen huis bezaten, waren de afgelopen jaren een verschrikking. Het maakt niet veel uit of ze nog moesten kopen of zijn blijven huren. Wonen is in deze jaren onvoorstelbaar duur gemaakt en is de voornaamste oorzaak van de ‘economische voorspoed’ van het ‘poldermodel’.
De opschudding onder de gevestigde politieke partijen van paars tot christelijk op deze hernieuwde mededeling, was dan ook voorspelbaar; niets is erger dan de toch al zo bekochte bezitter van een nieuwbouwwoning ook nog eens zijn renteaftrek te ontnemen. De kopers van de duurbetaalde woningen van de laatste jaren kun je dan als kiezer helemaal vergeten ondanks de voor woningbezitters zeer gunstige belastingherziening (met een vermogensvrijstelling van de waarde van hun hun woning in box 1) in tegenstelling tot de huurders zonder huursubsidie ten getale van rond 2.000.000 huishoudens, die fiscaal niets vrijgesteld of aftrekbaar krijgen. Hier terzijde: huursubsidie-ontvangers ten getale van 1.100.000 huishoudens, die tezamen het lieve bedrag van de rijksoverheid van ƒ 5 miljard aan huursubsidie krijgen, ontvangen gemiddeld
± ƒ4500,- gulden per jaar per ontvanger; logisch dus dat er dan een armoedeval ontstaat als je ineens de woekerhuur moet gaan betalen. De storm over de hypotheekrente-afrek stak vorig jaar ook al op, toen de VROM-raad, in een advies aan de regering in het bijzonder staatssecretaris Remkes inzake zijn nota Wonen, voorstelde deze radicaal af te schaffen wat het Rijk een besparing oplevert van maar liefst ¦  18 miljard! wat naar huiseigenaren gaat, welk bedrag dus teruggesluisd kan worden naar de burgers via een algemene lastenverlaging waar ook huurders van profiteren. Een voorbeeld: het middentarief van de directe belastingen kan ermee omlaag voor de middeninkomens, (ook ouderen met een aanvullend pensioen,) die nu een fiscaal karige lastenverlichting krijgen (voorstel oud0minister Ruding (CDA). Pluspunten van afschaffing zijn ondermeer een algehele verlaging van de huizenprijzen doordat mensen zich veel meer zullen bedenken voordat ze een hoge hypotheeklast nemen en verdwijning van dit gedeelte van de fiscale bevoordeling van huizenbezitters. De zwaarbekochte nieuwe woningkoper van de afgelopen jaren schiet hier persoonlijk niets mee op omdat hij tegen hoge lasten aanhikt en het advies werd dan ook met hoon onthaald door de politiek en de Vereniging Eigen Huis. De politiek ontloopt echter weer zijn bijzondere verantwoordelijkheid voor de woonprijsexplosie, en overheden en verhuurders gaan rustig door met het uitmelken van huurders en nieuwe kopers.

‘Volksfront tegen lelijkheid’

Jarenlang hebben we in Heemland zowat elke keer geschreven over de slechte kwaliteit en prijsverhogingen van de naoorlogse doorsnee woningen en vooral van de nieuwbouw zonder enige weerklank voor deze problematiek, dit leed, te ontmoeten bij de media. Maar ziet, opeens gaat het dagen. Op 25 maart 2000 stuurden we De Telegraaf ons Heemland-nummer 15 met het bekende artikel "Paarsebalstingen" ook handelend over ‘Akelige, dure nieuwbouw in het gehele land’, welke tekst geruime tijd op onze internetpagina te lezen was. Diezelfde Telegraaf laat nu ineens op 6 januari 2001 een discussie in gang zetten door ene Thijs Chanowsky, auteur van De Fabeltjeskrant, met de titel "Nederland wordt spuuglelijk", waarop woedende reacties tegen de nieuwbouw volgen in "Een rij hutten zonder tuin". Op 12 januari 2001 meldt de krant tussendoor dat er een "Volksfront tegen de Lelijkheid" in de woningbouw zal worden opgericht door een hele groep gerenommeerde ‘deskundigen’, die vorig jaar is samengebracht door Habiforum, Expertisenetwerk Meervoudig Ruimtegebruik en de Raad voor Ruimtelijk, Milieu- en Natuuronderzoek (RMNO), natuurlijk – U raadt het al – een initiatief van vijf ministeries onder voorzitterschap van bestuurskundige, prof. Roel in ’t Veld (PvdA) met als doel vooral ‘meervoudig ruimtegebruik’. Dit overheidsinitiatief zou volgens De Telegraaf naadloos aansluiten bij "een ware volkswoede tegen de kwaliteit van de nieuwbouw". De krant meldt dat "heel veel mensen zich ongelukkig en bestolen voelen omdat ze voor veel geld in een klein huis op een postzegelkavel in een monotone leefomgeving zijn gehuisvest". Aan wie zouden ze dat nu te danken hebben? Nooit hebben overheden enige moeite gedaan te laten bouwen naar de wensen van bewoners. Er worden woningen uit de grond gestampt, slordig, materieel-goedkoop, financieel-duur, zo krap mogelijk zowel van binnen als van buiten, zoveel mogelijk voorgefabriceerd, stijlloos, waar een bouwer zelf van z’n levensdagen niet in wil wonen. En dan zou In ’t Veld, die topnivelleerder bij het onderwijs was, ‘nu het kalf verdronken is’, de huisvesting gaan redden ?  Het gepraat voer ‘meervoudig ruimtegebruik’ spreekt al boekdelen. "Het beroep op de schaarse ruimte moet in goede banen geleid worden om het Nederland in de 21ste eeuw mooi en leefbaar te houden" aldus het initiatief.
Wie in deze semi-overheidsacties nog enig vertrouwen heeft en denkt dat alle bekochten en bedrogenen gecompenseerd zullen gaan worden – we spreken over vele honderdduizenden gedupeerden en een verknoeid land -, is wel erg goedgelovig. Van ons mag iedereen geloven. Remkes zegt desgevraagd weinig te kunnen doen. Maar de smeulende woede moet kennelijk van z’n politiek explosieve lading ontdaan worden. ‘De politiek’ hoorde je er toch nooit over, maar parlement en overheid zijn zo schuldig als wat aan al het huisvestingsleed.

California, een ‘neoliberale’ les voor Nederland

In de Amerikaanse staat Californië is op 23 januari 2001 voorkomen dat opnieuw de stroom uitviel, doordat de staat zelf ingreep door nog net voldoende elektriciteit in te kopen bij buurstaten. De belabberde toestand van de nutssector der elektriciteitsvoorziening is het directe gevolg van de liberalisering van de energiemarkt. De liberaliserings-adepten van de vrije markt wijten het haperen aan de "halfbakken" liberalisering omdat de twee energiedistributiebedrijven de gestegen energieprijs niet mochten doorberekenen aan de consument. Maar ze vergeten te vertellen dat de geliberaliseerde bedrijven het leidingnetwerk verwaarloosden, geen energiecentrales lieten bijbouwen en de gemiddelde elektriciteitsnota wel lieten stijgen naar $ 80,-.

In een televisiereportage "Reporter" op Nederland-3 op 25 januari 2001 zei een Amerikaans onderzoekseconoom, leerling van Freedman, dat Europa en Latijns Amerika door de Amerikanen ertoe worden gedwongen om de nutsbedrijven te privatiseren en te liberaliseren, maar dat deze landen zich terdege moesten bedenken voor ze ermee doorgaan, want in Amerika zelf wordt de ‘vrije markt’ voor nutsvoorzieningen in sneltreinvaart (weer) in overheidshanden gebracht vanwege de bekende debacles bij liberalisering (slecht onderhoud, geen vernieuwingen, zelfverrijking van de top, forse tariefsverhogingen, slechte service e.d.).
Onmisbare nutsvoorzieningen behoren volgens deze economen en technici in handen van de overheid te blijven. Het nastreven van jaarlijkse winstverhogingen voor de ondernemingen en aandeelhouders zijn onverenigbaar met de belangen van de verbruikers, zowel particulieren als bedrijven.
Voor de fervente voorstanders (b.v. oud-minister Wijers (D66) en minister Jorritsma (VVD)) van privatisering en liberalisering van nutsvoorzieningen in Nederland is dit een slechte tijding. Door De Telegraaf in zijn redactionele commentaar onder "Stroomloos" werd de tijding niet bestreden maar van een halfslachtige voorwaarde werd voorzien: Namelijk dat het na liberalisering natuurlijk niet zo kon zijn dat de overheid (als achterwacht bij onmisbare voorzieningen) niet paraat zou staan om calamiteiten te ondervangen! Hoe in het Verdrag van Maastricht de aanzet tot privatisering en liberalisering als verplichting aan de lidstaten zijn opgelegd, is een raadsel zonder de instemming van democratisch gekozen nationale organen? Of is dit hier in Nederland wel gebeurd, maar hebben de grote fracties massaal zitten slapen in het parlement? Van enige kleine partijen (o.a. CD) is ons bekend dat ze ertegen waren om de bekende redenen: nutskarakter, algemeen belang en verkoop van gemeenschapsbezit (waarvan de baten niet naar de burgers gaan).
Nederland onder paars loopt als immer voorop, nu met ontnaasting en uitverkoop van zijn nutssectoren waaronder de energiebedrijven. De energieproductie is inmiddels volledig geliberaliseerd. Drie van de vier productiebedrijven zijn al in buitenlandse handen overgegaan. Locale en regionale overheden hebben hun kassen gespekt met de verkoop van energieproductie- en –distributiebdrijven. Er komt nu pas een politieke tegenbeweging op gang tegen ongebreidelde liberalisering van onontbeerlijke nutsfuncties, bij politieke partijen als CDA en PvdA. Het hoogspanningsnet blijft dus staatseigendom, ook de leidingnetwerken van gas en water wil men liever in overheidshanden houden ondanks de druk vanuit Brussel met liberaliseringsprofeet Bolkestein. Spijtig genoeg komt de tegenbeweging voor veel nutsvoorzieningen te laat. In Nederland kennen we nu de rekening en de gevaren die liberalisering brengt. We zijn tot en met gewaarschuwd, zelfs vanuit Amerika. Wie wil er nog mee doorgaan? Te vrezen valt van wel met het neoliberale Europese bestuur.

De redactie.

 


Terug naar Heemland 2001, 19-22

Terug naar hoofdblad Heemland

Naar Heemland 19, Het paarse uitpersen en ouderen


Naar Heemland 22. Einde van paars, een evaluatie